Birinci Dünya Savaşı öncesinde o zaman İzmit’e bağlı olan Adapazarı’nda 30 bin kişi, Kandıra’ya bağlı Şeyhler Nahiyesi’nde (Kaynarca) 14 bin kişi yaşıyordu; bu nüfusun 10 bin kişisi yerli Türkler, bine yakını muhacir, 1560’ı Ortodoks Rum, 1.100’ü Gregoryen Ermeni’ydi. Adapazarı kazasına bağlı Akyazı, Karasu, Sapanca ve Hendek nahiyeleri bulunuyordu. Adapazarı ve çevresinde 43 bin yerli Türk, 6 bin 500 Rumeli muhaciri, 10 bine yakın Laz ve Gürcü, 6 bin 700 Rum, 16 bin Çerkes ve Abaza bir o kadarda Ermeni yaşıyordu.
1919 yılı sonları ve Kaynarca’nın o zamanki nahiye merkezi olan Hocaköyü’nde yaşayan İzmit İl Genel Meclisi Üyesi Aziz Molla (Kandemir) milli mücadelenin öncüleri Mustafa Kemal, komutanlar İsmet (İnönü) ve Fevzi (Çakmak)’ın isteği ile Kuvayi Milliye için örgütlenme çalışmalarını başlatır. Köy köy dolaşarak halka silahlanma çağrısında bulunur. Fındıklı Köyü merkezli Rum çeteleri ile Firuzlu (Ferizli) merkezli Ermeni Çeteleri yörede yaşayan Türk’lere baskı yapmaya başlar; bunlara işbirlikçi (!) çetelerde dahil olur. Aziz Molla barış döneminde komşuluk yaptıkları bu Müslüman ancak Türk olmayan işbirlikçi çeteler tarafından haince vurularak şehit edilir. Birkaç ay sonra 25 Mart 1920’de ilk Yunan işgali başlar 16 Nisan 1921’de geri alınır. Halk ormanlara kaçar.
Yunanlılar ikinci kez 28 Mart 1921 tarihinde 300 kişilik bir kuvvetle Hocaköy’ünü (Kaynarca) işgal ederek halka işkence yapmışlardı. 29 Mart’ta Sakarya Nehri batısına geçen bir Türk müfrezesi Seyiflerde Yunan mevzilerine baskın yapmışsa da düşmanın daha önce haber alması nedeniyle başarılı olunamamıştı. İlçemizin ilk Kuvayı Milliyecilerinden Aşır Ali bu bansında şehit oldu. Aşır Ali’nin kardeşi Halit Molla ise daha sonraki çarpışmalarda Yunanlılara ağır kayıplar verdirdiği gibi Yunan Tabur Komutanını da bizzat öldürmüştü.
Adapazarı ve İzmit’i işgal eden askeri güç düzenli tam teçhizatlı bir Yunan tümeniydi. Buna karşın milli kuvvetlerin tamamı 5 taburdan oluşuyordu. Az askerli, subayları eksik, cephaneleri yetersiz, nakliye araçları yoktu. Düşmana bu durumu hissettirmemek için İstanbul basının da çeşitli haberler yayınlatılmış taburlara farklı alaylarınmış gibi numaralar verilmişti.
Adapazarı’ndan gelen 300 kişilik bir Yunan kuvveti ve onların silahlandırdığı Rum çeteleri Şeyhler (Kaynarca) Nahiyesi’ne saldırdılar. Ele geçirebildikleri Türk’leri öldürdüler, mezalim dehşeti yaşandı.
Yunanlılar 3 Mayıs 1921’de Şeyhler’i (Kaynarca) bırakarak büyük bir telaş ve korku ile Çubuklu yönüne çekildi. Kaynarca’nın Yunan işgali ve işbirlikçi yerli çetelerden kurtuluşunun 89 yılını kutlarken, ilçemizin ilk Kuvvayi Milliyecisi Aziz Molla’yı, Halit Molla ve silah arkadaşlarını saygıyla, rahmetle anıyorum. / Sedat Balta
