Reklamı Geç
Advert
Advert

1915 Yılına kadar Kaynarca’da bin yüz Ermeni yaşıyordu

ABD Başkanı Biden’in, ‘Ermeni Soykırımı’nı kabul etmesiyle gündeme gelen 1915 tehciri olayları sırasında Kaynarca’da 1.100 Ermeni yaşıyordu. Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’nda teslim olmasıyla ortaya çıkan çeşitli etnik kökenlere sahip azınlık çeteleri halka büyük zarar vermişlerdir. İşte o zorlu günlerde yaşanan olaylardan kısa bir kesit…

1915 Yılına kadar Kaynarca’da bin yüz Ermeni yaşıyordu
1915 Yılına kadar Kaynarca’da bin yüz Ermeni yaşıyordu Admin
Bu içerik 2166 kez okundu.
Advert

Kaynarca’nın etnik yapısı Kaynarca’nın en eski yerleşim merkezi, “Dudu Divanı “ ile ona bağlı “Hocaköyü” adıyla anılan yerlerdir. Dudu bir kadının da adıdır. O tarihte Hocaköyü 13 hane yerli (Manav), 4 hane Rum, 3 hane de Ermeni’den oluşan toplam 20 hanelidir.

 

Dudu’da yaşayan Rumlar “çorbacı” olarak anılmaktadır. O dönem yaşayan Ermenilerin geçim kaynağı zanaattır. Köyde yaşayan gayri Müslimlerden; Rumlar “Fındıklı”daki kiliseye, Ermeniler de “Elmalı”daki kiliseye giderek ibadet ederler. Ermeniler tehcirde (1915), Rumlar da Mübadelede (1923-24) Kaynarca’dan ayrılırlar. Yöre insanları ile ayrılırken Rumların birbirlerine sarılıp ağlaştıklarını anlatmaktadırlar.

 

NÜFUS DAĞILIMI

Cuinet’ye göre ise 1890’lerin başlarında Şeyhler (Kaynarca) Nahiye­si’nde 11.235 Müslüman; 1.560 Rum Ortodoks ve 1.100 Ermeni Gregoryen ve toplam 13.895 nüfus yaşamaktadır.

 

Cuinet’e Göre 1890 Başlarında Şeyhler Nahiyesi’ndeki Nüfusun Etnik ve Dinsel Dağılımı Topluluk Adı Özellikleri Nüfusu

 

Müslüman Yerli 10.340

Konar Göçer 95

Muhacir 800

Rum Ortodoks 1.560

Ermeni Gregoryen 1.100

Genel Toplam 13.895

 

Kaynarca’nın en eski yerleşim merkezi, “Dudu Divanı “ ile ona bağlı “Hocaköyü” adıyla anılan yerlerdir. Dudu bir kadının da adıdır. O tarihte Dudu 13 hane yerli (Manav), 4 hane Rum, 3 hane de Ermeni’den oluşan toplam 20 haneli bir divandır.

 

HOCAKÖY (Şimdi Kaynarca ilçe Merkezi)

Dudu’nun yerlileri olan Manav haneleri: Macaroğulları (Çakır), Kurdoğulları (Yerlikaya), Kahvecioğulları (Kanyılmaz), Çapanoğulları (Göktaş), Müderrisoğulları (Saner), Şabanbaşoğulları (Şentürk, Savaş, Yeşil), Kahyaoğulları (Güler), Baltaoğulları (Balta), Kadıoğulları (Aktaş), Kadiroğulları (Kandemir), Küçükmehmetler (Çelebi), Kocabaşlar (Yüksel) ve Pirelioğulları (Sarıöz)’dır.

 

İKİ BÜYÜK YANGIN

Daha sonra “Dudu Divanı” ve “Hocaköyü” gibi yerleşimler, “Şeyhler” adını alarak nahiye olduğu (H.1288/M.1860) tarihli tapu kayıtlarından anlaşılmaktadır. Kaynarca (Şeyhler), iki defa büyük yangın geçirir. Birinci büyük yangın, 1850 veya 60’larda, Şeyhler Voyvodası Mehmet Bey zamanında, nahiye merkezi yanar. Bu yangında Mehmet Bey’in sarayı da yanan binalar arasında yer almaktadır. Bu yangından sonra nahiye merkezi, ilçe merkezinin 4-5 kilometre batısındaki Şeyhtimarı Köyü’ne (1860-1909) sonra Kayacık Çorallar Köyü’ne (1909-1917) taşınır. Nahiye merkezi bir süre sonra tekrar bugün ilçenin bulunduğu yere gelir ve Şeyhler 1917’de tekrar nahiye olarak teşkilatlanır. Nahiye olarak kaldığı süre içersinde bölgenin en yetkili ve etkili görevlisi olarak Na’ib’i (Kadı Vekili) bulunmaktadır. Yol, okul, güvenlik, sağlık hizmetleri, eşkıyalık olaylarına karşı ve mevcut durumun korunması için, II. Meşrutiyet döneminde Kandıra-Kaynarca divanlarını bir araya toplama girişimi ile uzak köyler arasına muhacir köyleri kurulması yönünde yapılan çalışmalar olumlu sonuç vermez.

 

BARIŞ İÇİNDE YAŞAMDAN ÇETELERE…

1885-1893 yılları arasında bölgede yaşayan Gayr-i Müslim te-b’anın Müslümanlarla barış içinde yaşamakta ve birbirleriyle başta ticaret olmak üzere her türlü alışverişi yapmaktadırlar. Bu bölgeden ayrılmadan önce Kızılcaali Divanı Fındıklı ve bağlı köylerinde yaşayan gayr-i Müslimlerin, Mantarcılar, Kışla, Karasakal, Karakiraz, Çerkezler, Cebecioğlu, Vareman [Araman], Dökiren [Döğüdüren], Hacı İsmail, Bişkin, İnanlar köyleriyle Şeyhler Nahiyesinde Müslüman halka zulmedip birçok erkeği kulak ve burunlarını kesmek, gözlerini çıkarmak gibi türlü işkencelerle ahali önünde katlettikleri, kadınlara toplu olarak tecavüz ettikten sonra işkenceyle öldürdükleri, ziynet eşyalarını çaldıkları, Karadere Köyü’nde küçük erkek çocuklarına tecavüz ettikten sonra hepsini diri diri kestikleri, halkının kaçarak kurtulduğu Ütükler Köyü’nü tamamen yaktıklarını, Mehterköy, Lazlar Köyü, Armakköy, Ömerağa Köyü ve Sıraköy tamamen tahrip ettiklerini Başbakanlık Osmanlı Arşiv belgelerde yer almaktadır. Dudu’da yaşayan Rumlar “çorbacı” olarak anılmaktadır.

 

ERMENİ KİLİSESİ ELMALI’DA

O dönem yaşayan Ermenilerin geçim kaynağı zanaattır. Köyde yaşayan gayri Müslimlerden; Rumlar “Fındıklı”daki kiliseye, Ermeniler de “Elmalı”daki kiliseye giderek ibadet ederler. Ermeniler tehcirde (1915), Rumlar da Mübadelede (1923-24) Kaynarca’dan ayrılırlar. Yöre insanları ile ayrılırken Rumların birbirlerine sarılıp ağlaştıklarını anlatmaktadırlar.

 

YUNAN İŞGALİ

Şeyhler (Kaynarca), 25 Mart 1920’de Yunan işgaline uğrar ve 16 Nisan 1921’de geri alınır.  Nahiye ikinci kez 30 Nisan 1921’de düşman işgaline uğrar ve Yunanlılar 3 Mayıs’ta Kandıra ve Şeyhleri (Kaynarca) bırakarak güneyde Çubuklu’ya çekilirler. Bu nedenle de Kaynarca’nın kurtuluş günü olarak bu tarih kabul edilir. İkinci büyük yangın, Yunan İşgali günlerinde ya da hemen öncesinde, tarih olarak da kış ortası yani 1921 Şubatı ya da Mart başında meydana gelir. Yangınla ilgili iki ayrı rivayet vardır. Birinci rivayete göre, o tarihlerde Kandıra’da Yunan alayı ve Şeyhler (Kaynarca) nahiyesinde ise İpsiz Recep ve adamları kalmaktadır. İpsiz Recep ve adamları Kandıra’ya Yunan alayına baskına gider ve Erikler’de iki grup arasında çatışmalar olur. İpsiz Recep ve adamlarından 12 kişi şehit olunca, topluluk ve Şeyhler (Kaynarca) halkı geriye çekilmek zorunda kalır. Ardından Yunanlılar, Adapazarı istikametine doğru ilerlerken Kaynarca’yı yakarlar. İkinci rivayete göre, Yunanlılardan kısa zaman önce ayrılıkçı çeteler Aziz Molla’yı öldürüp Şeyhler’i yakıp yıkarlar. Nahiyenin tarihi evrakları yanan camide olduğundan, bu olayla ilgili bilgi ve belgeler de yanıp yok olduğu için, bu olayın tam nedeni kesin olarak bilinmemektedir.

 

60 HANE 20 HANEYE DÜŞTÜ

Yangından önce 60 hane olan Şeyhler nahiyesinden geriye 20 hane kalır ve onlarda ancak baharda Yunanlıların geri çekilmesiyle tekrar geriye Şeyhler’e (Kaynarca’ya) dönerler. Ancak bu yangın sonucu nahiye, 1921-1925 yılları arasında “Büyükkaynarca Köyü’ne (Topçu’ya) nakledilir. Şeyhler, Cumhuriyetin ilanı olan 1923 yılında Kocaeli Vilayeti Kandıra İlçesi’ne bağlı bir nahiye konumundadır.

 

1923’ten sonra Kaynarca’ya çevre köylerden büyük göç olur. Gebeşler Divanlı’dan (bugünkü ilçe mezarlığının altından), Sarıoğulları ve Çomaklar’dan bugünkü ilçe Devlet Hastanesinin arkasına, Gocaaşırlar (Canol), Hamamcılar (Hazer), Cin Ahmetler (Hazer) Sarıcalar’dan gelirler.

Advert
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
Onur Akın     2021-04-26 Kaynarca tarihini özetleyen güzel bir yazı kaleme aldığınız için teşekkür ederim. Osmanlı ve Cumhuriyet arşiv kayıtlarında da bölgede Rum ve Ermeni tebaanın yaşadığı görülmektedir. Hatta Cumhuriyet'in önemli yazarlarından Falih Rıfkı Atay'ın babasının da Dudu divanı bölgesinden İstanbul'a göç ettiği rivayet edilmektedir. Tarihsel süreç içerisinde azınlıklara ait belge ve izler zamanla silinip gitmiştir. Bu bölge ile ilgili halen de derinlemesine bir tarih araştırması yapılmadığı kanaatindeyim.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
İlk onlar açılacak! İşte kademeli normalleşme planı
İlk onlar açılacak! İşte kademeli normalleşme planı
Yasak geldi: Marketler o ürünleri satamayacak
Yasak geldi: Marketler o ürünleri satamayacak