Bugün 1 Nisan 2026. Tam 67 yıl önce bugün, Kaynarca resmi olarak "ilçe" kimliğini kazanarak kendi kaderini tayin etme yolunda dev bir adım attı. Akçakoca ve Konuralp’in kılıç salladığı topraklardan, modern Sakarya’nın parlayan yıldızına uzanan bu serüven; sadece idari bir değişim değil, aynı zamanda bir kimlik inşasının öyküsüdür.

İşte kökleri 13’üncü yüzyıla uzanan Kaynarca’nın dünü, bugünü ve hafızalarda yer eden nostaljik yolculuğu:

Akçakoca’dan Hocaköyü’ne: Tarihi Kökler

Kaynarca’nın tarih sahnesine çıkışı, Osmanlı’nın kuruluş sancılarının yaşandığı Orhan Gazi dönemine kadar uzanır. Bölge, Akçakoca ve Konuralp tarafından Osmanlı topraklarına katılarak bir Türk yurdu haline getirilmiştir.

Eski kayıtlara baktığımızda, ilçemizin isminin 1227-1888 yılları arasındaki Osmanlı tapu kayıtlarında Hocaköyü Mahallesi ve Şeyhler olarak geçtiğini görüyoruz. "Şeyhler" ismi, bölgenin manevi mimarı Şeyh Muslihiddin’den mirastır. Uzun yıllar boyu Kandıra’ya bağlı bir nahiye (bucak) olarak yönetilen bu topraklar, 1904 yılındaki nüfus sayımına göre 142 köyünde 10 binden fazla insana ev sahipliği yapıyordu.

 

1 Nisan 1959: Bir İlçenin Doğuşu

Kaynarca’nın ilçe olma hayali, 1950’li yıllarda kurulan "Şeyhler Nahiyesi Merkezi Hocaköyü’nü Kalkındırma ve Güzelleştirme Derneği" ile somut bir mücadeleye dönüştü. Hüsnü Aydın başkanlığındaki heyetin Ankara koridorlarındaki yoğun mesaisi ve dönemin Başbakanı Adnan Menderes’in desteğiyle, 19 Haziran 1957’de kanunlaştı. Ancak bu kanun, tam anlamıyla 1 Nisan 1959 tarihinde yürürlüğe girdi.

Peki, neden Kaynarca?

Yeni kurulan ilçeye isim aranırken, "eskiyi çağrıştırmasın" düşüncesiyle bir yenilik yapıldı. Coğrafi olarak Büyükkaynarca ve Küçükkaynarca köylerinin ortasında yer alması sebebiyle, ilçenin adı resmi olarak Kaynarca olarak tescil edildi.

O günlerde Kaynarca merkezi, bugünkü büyük köylerimizin bile gerisindeydi. 1960 sayımına göre ilçe merkezinde 69 hanede sadece 767 kişi yaşıyordu. Yani bugünkü Kertil veya Birlik köyleri kadar mütevazı bir nüfus yapısına sahipti.

Kocaeli’den Sakarya’ya: Gönül Bağı ve İktisadi Zorunluluk

Kaynarca, kurulduğunda Kocaeli iline bağlıydı. Ancak halkın ticari ve sosyal hayatı İzmit’ten ziyade Adapazarı ile iç içeydi. Adapazarı’na olan 35 kilometrelik mesafe, 67 kilometre uzaklıktaki İzmit’e göre çok daha cazipti. Bu iktisadi bağ, siyasi bir iradeyle birleşti ve 21 Ocak 1966 tarihinde Kaynarca, Kocaeli’den ayrılarak Sakarya iline bağlandı. Bu tarihten itibaren Kaynarca, Sakarya’nın Karadeniz’e açılan kapısı olma görevini üstlendi.

Kültürel Mozaik: Goca Manavlar ve Karadeniz Rüzgarı

Kaynarca’nın demografik yapısı, tam bir kültürel zenginlik haritasıdır. İlçenin asli unsurları olan Yerli Türkler (Manavlar), Sakarya genelindeki üç ana gruptan birini oluşturur. Kabaktan yaptıkları 9 ayrı çeşit tatlıyla nam salan Kaynarcalılara, bu maharetlerinden dolayı "Gabakçı Manavlar" denilmektedir.

1940 ve 50’li yıllardan itibaren ise ilçenin kuzey bölgeleri Karadeniz’den (Trabzon, Giresun, Ordu) gelen yoğun göçlerle şenlenmiştir. Sosyolog Ali Aktaş’ın araştırmasına göre 2010’larda yaptığı araştırmaya göre ilçenin %62’sini Manav kökenli vatandaşlarımız oluştururken, %35’lik önemli bir kısmı Karadeniz Türkmenlerinden oluşmaktadır. Bu iki kültürün harmanı, Kaynarca’nın bugünkü misafirperver ve üretken karakterini oluşturmuştur.

Nostaljinin İzinde: İlkler ve Emanetler

Hafızalarımızı tazelediğimizde;

  • İlçenin ilk Belediye Başkanı, 13 Mart 1960 seçimlerini kazanan Hüsnü Aydın’dır. İlk kaymakam vekil olarak Atilla Vural, ikinci kaymakam Cahit Tutum’dur.
  • Merkezdeki şimdi yerine Merkez Cami’nin inşa edildiği o eski ahşap cami (halk arasındaki adıyla Eski Cami), 1892’de Hacı Ali tarafından vakfedilmiş, imamlığını ise Aziz Efendi gibi değerli şahsiyetler üstlenmiştir. 
  • Kuruluşta Kaynarca ilçesine bağlanan 26 köy ile atanan Kaymakam ve 25 devlet memurlarının kadrolarını yazının sonunda okuyabilirsiniz. 

Çandılı Evlerden Bugüne...

Hocaköyü’nün Çandılı ve kerpiç evlerinden modern Kaynarca’ya uzanan bu yolculuk, hepimizin ortak mirasıdır. 67. yaşını kutlayan ilçemiz, köklü geçmişinden aldığı güçle geleceğe yürümeye devam ediyor. Geçmişin nostaljik tadını unutmadan, yeni nesillere bu değerli tarihi anlatmak hepimizin görevidir. 

Şeyhler’den Kaynarca’ya: Bu Topraklara Ömür Verenler     

Bu anlamlı yıldönümü vesilesiyle; Orhan Gazi’nin sancağı altında bu toprakları bizlere vatan kılan Akçakoca ve Konuralp’ten başlayarak, bölgenin manevi mimarı Şeyh Muslihiddin’i, Kurtuluş Savaşımızın kahramanları Aziz Molla, Halit Molla ve silah arkadaşlarını, 1959’da ilçelik hayalini gerçeğe dönüştüren Hüsnü Aydın ve yol arkadaşlarına kadar bu ilçeye gönül veren herkesi minnet ve rahmetle anıyorum. Şeyhler Nahiyesi’nin ve Hocaköyü’nün kerpiç duvarlarından bugünün modern Kaynarca’sına uzanan bu büyük serüvende; taş üstüne taş koyan belediye başkanlarımızı, mahallelerimizin hafızası muhtarlarımızı ve bu topraklara ömrünü adayan tüm hemşehrilerimizi rahmet ve şükranla anıyoruz. Kaynarca’nın dününe emek verenlerin aziz hatıraları unutmadan, bu güzel mirası yarınlara taşıma azmimizi bir kez daha tazeliyoruz.

Nice yıllara Kaynarca! - SEDAT BALTA

KURULUŞTAKİ KÖYLER VE MEMUR KADROLARI

19 Haziran 1957 tarihinde TBMM’de 7033 Sayılı Kanun ile kurulan ilçelerden birisi de  Kocaeli Vilayetine bağlı merkezi Hocaköy olan Kaynarca isimli ilçe kurulmuştur. Kanunun 1160 1/B sayılı cetvelinde Kaynarca’yla birlikte toplam 17 ilçe kurulmuştur. Kanunun yürürlüğe giriş tarihi ise 1 Nisan 1959’dur. 

Kandıra Kazasının Şeyhler Nahiyesine bağlı 25 köy ile Kandıra Kazası Merkez Nahiyesine bağlı 1 köy merkezi Hocaköy olan yeni kurulan Kaynarca Kazası’na bağlanmıştır. 

26 Köy şunlardı: Bakırlı, Beşdeğirmen, Canos, Duduköy, Doğancı, Eğrioğlu, Gölce, Karaçalı, Kayacık, Kertil, Kırktepe, Kızılcaali, Kusça, Küçükkışla, Nalköy, Sabırlı, Sarıahmetler, Sarıbeyli, Şeyhtımarı, Taşoluk, Topçu, Turnalı, Yanıkkebir, Tekke Yadeş.

Kaynarca’ya bağlı Bakırlı, Kusça, Doğancı, Sarıahmetler, Nalköy köyleri günümüzde 1990 yılında ilçe olan Ferizli’ye bağlıdır. Yine ilk kurulduğunda Kaynarca’ya bağlı Beşdeğirmen’de günümüzde 1990 yılında ilçe olan Söğütlü ilçemize bağlıdır. 

Sonradan muhtarlık olan Sıraköy Söğütlü’ye, Hocaoğlu ise Ferizli’ye, Tekke Yadeş olarak geçen köy ise bugün Esentepe adıyla Kandıra’ya bağlanmıştır. 

1 Nisan 1959’da yürürlüğe girecek Kanun uyarınca Kaynarca’ya aşağıdaki devlet memurlarının atanmasına karar verilmişti. 

Dahiliye Vekaleti’ne bağlı Kaymakam, Tahrirat Katibi, Nüfus Memuru, Nüfus Katibi. 

Maliye Vekaleti’ne bağlı Mal Müdürü, 2 Vergi Memuru, Veznedar, Saymanlık Memuru, Tahsildar. 

Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti’ne bağlı Hükümet Tabibi, Gezici Sağlık Memuru, Muayene ve Tedavi Evi Sağlık Memuru, Hükümet Tabipliği Katibi.

Adliye Vekaleti’ne bağlı, Sulh Ceza Hakimi, Cumhuriyet Başmüddeiumumiliği Baş Muavini, İcra Hakimi, Sorgu Hakimi, Başkatip, Zabıt Katibi.

Tapu ve Kadastro Umum Müdürlüğüne bağlı, Tapu Sicil Memuru, 

Diyanet İşleri Reisliğine bağlı Müftü.

Ziraat Vekalitene bağlı, Ziraat Memuru ve Veteriner.